00:00:13
Joseph Priestley,00:00:15
00:00:15
i wan man we plante man oli save hem.00:00:17
00:00:17
Mo hem i laef long BirminghamInglan.00:00:20
00:00:21
Long 1789, Priestley i joenem wan grup00:00:24
00:00:24
blong sam man we oli gat save,00:00:26
00:00:26
blong statem wan niufala00:00:28
00:00:28
translesen blong Baebol i go long Inglis. 00:00:31
00:00:31
Blong 200 yia finis,00:00:33
00:00:33
yumi stap ting se evri wok00:00:35
00:00:35
blong translesen projek ya oli lus.00:00:38
00:00:39
?Be translesen ya i defren olsem wanem?00:00:42
00:00:42
?From wanem oli neva givimaot?00:00:44
00:00:44
Hemia komen blong sam man blong stadi00:00:46
00:00:46
we oli talem long saed blong Priestley00:00:48
00:00:48
mo translesen wok blong hem.00:00:50
00:00:51
Tede, plante man oli tingbaot hem00:00:53
00:00:53
olsem wan saentis,00:00:54
00:00:54
we i stadi long saed blong elektrik mo gas.00:00:57
00:00:57
Mo tu long saed blong oksijen. 00:00:58
00:00:59
Yes, Joseph Priestley i wan man
we i gat plante save.00:01:02
00:01:02
Nating se tede ol man
oli tingbaot hem olsem wan saentis,00:01:05
00:01:05
be hem i no wantem
se yumi tingbaot hem olsem.00:01:08
00:01:08
Hem i wantem se yumi tingbaot hem00:01:09
00:01:09
olsem wan man blong relijen,00:01:11
00:01:11
from hemia i wan samting
we hem i laekem tumas.00:01:14
00:01:14
Hem i kwik blong lanem ol niufala lanwis.00:01:17
00:01:17
Hem i gat wan gudfala memori.00:01:19
00:01:20
Mo hem i wan man we i save wok had00:01:22
00:01:22
long wok blong hem.00:01:23
00:01:23
Hem i lanem lanwis Hibru00:01:25
00:01:26
taem hem i gat samples 15 yia olsem.00:01:28
00:01:28
Biaen hem i lanem lanwis blong Grik mo Latin.00:01:32
00:01:32
Mo tu, hem i lanem sam moa narafala lanwis00:01:34
00:01:34
bakegen long taem blong hem.00:01:36
00:01:36
Hemia i givhan bigwan long hem00:01:39
00:01:39
taem hem i stat blong lukluk bakegen00:01:41
00:01:41
sam Baebol translesen.00:01:43
00:01:43
Hem i naf blong komperem00:01:45
00:01:45
King James Version Baebol00:01:46
00:01:47
wetem ol original lanwis blong Baebol.00:01:51
00:01:52
I gat plante olfala hanraet blong Baebol00:01:55
00:01:55
long Hibru mo Grik lanwis.00:01:57
00:01:57
Sam long ol tok we i stap long ol olfala hanraet,00:02:00
00:02:00
oli no transletem fulwan00:02:01
00:02:01
long King James Version Baebol,00:02:03
00:02:03
mekem se ol man oli no save long saed ya.00:02:06
00:02:06
I tru se King James Baebol i klia naf blong ridim,00:02:09
00:02:09
be i gat sam ples we oli no transletem gud.00:02:12
00:02:12
Mo oli ademap sam tok we i no stret,00:02:14
00:02:14
so i gat sam mastik long
translesen blong King James.00:02:17
00:02:18
Priestley i gat strong tingting00:02:20
00:02:20
blong faenem trutok hem wan.00:02:22
00:02:22
Wan trutok we hem i faenem se i impoten tumas,00:02:26
00:02:26
hemia trutok ya we Baebol i se,00:02:28
00:02:28
Jehova God mo Jisas oli no semfala man. 00:02:32
00:02:32
Long 1783,00:02:34
00:02:34
hem i rilisim traket ya blong hem we i se:00:02:37
00:02:38
“Ol vas blong Baebol00:02:40
00:02:40
oli tijim se i gat wan God nomo,00:02:42
00:02:42
we hem nomo i wokem mo rulum evri samting.00:02:46
00:02:46
God ya nomo,00:02:48
00:02:48
hem i God ya we yumi mas wosipim,00:02:51
00:02:51
mo hem nao i sanem Jisas Kraes00:02:52
00:02:52
i kam blong tijim ol man,00:02:54
00:02:54
blong mekem ol merikel.00:02:56
00:02:56
Hem nao i mekem Jisas i laef bakegen,00:02:59
00:02:59
mo i givim olgeta paoa long hem,00:03:01
00:03:01
yes paoa we Jisas i neva gat bifo.”00:03:04
00:03:04
Priestly i harem se King James Version Baebol00:03:07
00:03:07
i no tijim klia defrens bitwin God mo Kraes.00:03:10
00:03:10
So long 1787,00:03:12
00:03:12
hem i kontaktem wan gudfala fren blong hem00:03:15
00:03:15
we nem blong hem, 00:03:16
00:03:16
Theophilus Lindsey.00:03:18
00:03:19
Bifo Lindsey i wan lida blong Anglikan jej,00:03:22
00:03:23
be sloslo hem i no moa glad00:03:25
00:03:25
long tijing blong jej olsem Triniti.00:03:27
00:03:28
Hem i stat blong kasem save moa long ol tijing00:03:31
00:03:32
blong Baebol olsem Priestly.00:03:34
00:03:34
Priestley i talem long Lindsey se:00:03:36
00:03:36
“Mi glad se yu agri wetem tingting ya00:03:39
00:03:39
blong gat wan niufala Baebol translesen.00:03:42
00:03:42
Mi ting se bae yumi naf blong mekem00:03:44
00:03:44
mo bae i no had tumas.00:03:46
00:03:46
Bae yu transletem Niu Testeman,00:03:48
00:03:48
mo mi, Olfala Testeman.00:03:50
00:03:50
Mi ting se bae yumi save
finisim long tri yia nomo.”00:03:54
00:03:54
Be, bambae i no isi blong
finisim projek ya long tri yia.00:03:59
00:03:59
Translesen blong King James Version nomo00:04:01
00:04:01
i tekem seven yia00:04:03
00:04:03
mo 47 man blong finisim.00:04:05
00:04:06
Ale, Priestley mo Lindsey00:04:08
00:04:08
oli wok wetem tu narafala man bakegen 00:04:11
00:04:11
blong plan from projek ya.00:04:12
00:04:14
Oli plan se long translesen blong olgeta,00:04:17
00:04:17
oli mas transletem stret00:04:19
00:04:19
ol vas we King James Version00:04:21
00:04:21
i no bin transletem gud.00:04:23
00:04:24
Taswe oli agri blong folem sam rul00:04:27
00:04:27
long translesen wok blong olgeta.00:04:29
00:04:29
Wan long ol rul we oli folem,00:04:31
00:04:31
i mekem se translesen blong olgeta00:04:33
00:04:33
i defren olgeta long ol narafala
translesen long Inglis,00:04:37
00:04:38
o iven long ol narafala lanwis long taem ya.00:04:40
00:04:41
Rul ya i simpol nomo,00:04:43
00:04:44
hemia blong lego nem blong God i stap,00:04:46
00:04:46
olsem long lanwis Hibru.00:04:48
00:04:48
So long Olfala Testeman,00:04:50
00:04:50
oli no putum “GOD”00:04:52
00:04:52
be oli mas putum “Jehova” 00:04:53
00:04:54
mo long Niu Testeman,00:04:56
00:04:56
oli mas putum nem blong Jehova long stret ples,00:05:00
00:05:00
blong no miksim God mo Kraes.00:05:02
00:05:14
Oli no faswan blong tingting olsem.00:05:16
00:05:17
Hemia buk we Hopton Haynes i raetem,00:05:19
00:05:19
samples 40 yia bifo long translesen
projek blong Priestley.00:05:24
00:05:24
Mo hem i gat sem tingting.00:05:26
00:05:28
Haynes i ting se tok ya “Jehova”00:05:30
00:05:31
we i nem blong God,00:05:32
00:05:32
i sud stap long King James Version 00:05:35
00:05:35
mo oli no sud karemaot.00:05:37
00:05:37
Mo sipos tok ya “JEHOVA”
i stap long Niu Testeman 00:05:40
00:05:40
long ples we oli tanem i kam “Masta”,00:05:42
00:05:43
maet hemia bambae i save givhan long ol man00:05:45
00:05:45
blong oli luksave se GOD blong yumi,00:05:47
00:05:47
i no sem mak long Masta Kraes. 00:05:49
00:05:50
Tim blong Priestly00:05:51
00:05:51
i agri fulwan wetem tingting ya.00:05:53
00:05:54
Oli luksave se oli nidim help
long translesen projek ya,00:05:58
00:05:58
so oli stat blong askem00:06:00
00:06:00
sam narafala man blong stadi blong givhan.00:06:02
00:06:02
Be plante oli no wantem.00:06:04
00:06:04
Mo yumi no sapraes se i olsem.00:06:07
00:06:07
Wok blong translesen00:06:08
00:06:08
long ol yia 1700 long Inglan,00:06:11
00:06:11
i no jes wan wok we i had.00:06:13
00:06:13
Be i wan wok we i denja tu.00:06:16
00:06:23
Long taem ya, plante man
oli no laekem wok blong translesen.00:06:27
00:06:28
Plante oli bin statem wok blong translesen finis,00:06:31
00:06:31
be oli neva finisim wok blong olgeta,00:06:34
00:06:34
from jej blong Inglan00:06:36
00:06:36
i stap yusum finis KingJames Version. 00:06:39
00:06:39
Hem i wan translesen we jej ya i apruvum.00:06:42
00:06:42
Mo plante long ol tijing blong hem00:06:44
00:06:44
i stanap long King James Baebol.00:06:46
00:06:47
So sipos yu talem se00:06:48
00:06:48
translesen blong KingJamesi no stret,00:06:50
00:06:51
hemia i olsem we yu talem se,00:06:52
00:06:52
tijing blong jej i no stret.00:06:54
00:06:55
Mo sipos yu mekem
wan niufala Baebol translesen,00:06:57
00:06:57
hemia i olsem we yu stap traem
blong jenisim bilif blong man. 00:07:00
00:07:08
Long ol trifala manis
we oli stap plan from projek ya,00:07:11
00:07:11
i gat sam narafala man blong stadi00:07:13
00:07:13
we oli wantem givhan.00:07:14
00:07:15
Wan long olgeta we i givhan bigwan,00:07:17
00:07:17
hemia Robert Edward Garnham.00:07:20
00:07:21
Naoia yumi stap long Cambridge,00:07:23
00:07:23
blong askem Dr. Nicolas Bell00:07:25
00:07:25
mo Dr. Chris Reid, 00:07:26
00:07:26
blong oli tokbaot moa long saed blong Garnham.00:07:28
00:07:32
Robert Garnham i skul long Trinity College00:07:35
00:07:35
taem i gat 16 yia long 1769.00:07:38
00:07:38
Wan yia afta, hem i kasem wan skolasip00:07:41
00:07:42
mo i kam wan tija blong skul ya.00:07:44
00:07:44
Plante long ol wok blong translesen,00:07:46
00:07:46
hem i mekem long ples ya,00:07:48
00:07:48
Wren Laebri long Trinity College.00:07:50
00:07:50
I luk olsem se laebri long taem ya i no fulwan yet, 00:07:53
00:07:54
be bighaf blong ol buk we oli stap finis,00:07:56
00:07:56
hem i ol Baebol edisen00:07:58
00:07:58
mo ol tingting we ol man oli raetem
long saed blong Baebol.00:08:01
00:08:01
So Garnham i gat janis blong aksesem00:08:04
00:08:04
ol buk ya we oli stap long wan bilding nomo,00:08:06
00:08:06
nao hem i naf blong mekem
ol dip stadi blong Baebol.00:08:09
00:08:10
Priestley mo Lindsey oli laekem,00:08:12
00:08:12
oli tinghae long ol wok we hem i stap mekem00:08:15
00:08:15
from we hem i wan man we i waes long tingting.00:08:18
00:08:18
Be i no hemia nomo,00:08:20
00:08:20
hem i wan man blong wok had tu.00:08:21
00:08:22
Taem yumi lanem olsem wanem
wan kaen man olsem, 00:08:25
00:08:25
i tekem taem blong mekem risej00:08:28
00:08:28
mo stadi dip long Baebol,00:08:30
00:08:30
bambae yumi luk se i intresting tumas.00:08:33
00:08:34
Garnham i lukaot gud taem hem i wok,00:08:36
00:08:37
mo i wok kwik tu.00:08:38
00:08:39
Afta we hem i finisim faswan wok blong hem00:08:42
00:08:42
blong transletem ol leta blong Niu Testeman,00:08:45
00:08:45
hem i gohed blong mekem moa wok.00:08:47
00:08:47
Long 25 Novemba 1789,00:08:50
00:08:50
Priestley i raetem wan leta long Lindsey00:08:53
00:08:53
mo hem i se:00:08:54
00:08:54
“Mr. Garnham i wan impoten
memba long tim blong yumi.” 00:08:58
00:08:58
Lindsey tu i talem long wan
nara memba blong tim se:00:09:01
00:09:01
“I no gat wan we i wok strong
olsem Mr. Garnham.”00:09:05
00:09:05
Klosap nao, Priestley mo tim blong hem00:09:08
00:09:08
oli stap rere blong finisim00:09:09
00:09:09
Baebol translesen we oli stap wok long hem.00:09:12
00:09:12
be afta00:09:13
00:09:13
wan bigfala faet i kamaot long Birmingham00:09:16
00:09:16
long 1791.00:09:18
00:09:18
Hem i wan long ol faet
we i bigwan moa long ol yia 1700.00:09:22
00:09:22
Priestley wetem sam narafala 00:09:24
00:09:24
oli no agri long ol tingting blong politik.00:09:27
00:09:27
Mo oli soemaot long ol man se 00:09:28
00:09:28
ol tijing blong jej oli no stret. 00:09:30
00:09:30
Taswe ol lida blong Anglikan jej00:09:32
00:09:32
oli agensem olgeta.00:09:34
00:09:34
Bigfala faet ya i gohed blong fo dei.00:09:36
00:09:36
Sam man i ded,00:09:37
00:09:37
mo oli distroem plante bilding 00:09:39
00:09:39
wetem haos blong Priestley. 00:09:41
00:09:41
Oli bonem haos blong hem we i stap long Fairhill.00:09:45
00:09:45
Klosap hem i ded,00:09:47
00:09:47
be hem i ronwe00:09:48
00:09:48
mo ol pepa blong hem
ol man oli sakem i go aotsaed.00:09:51
00:09:51
Evri wok blong hem blong translet00:09:53
00:09:53
long ol hanraet mo ol buk, 00:09:55
00:09:55
i luk olsem se i lus evriwan. 00:09:58
00:09:59
Priestley i lego Inglan00:10:00
00:10:00
mo i go long Yunaeted Stet long 1794.00:10:04
00:10:04
Hem i stap longwe long hom mo kalja blong hem.00:10:07
00:10:07
Yes, hem i bin fesem
wan situesen we i had tumas.00:10:11
00:10:12
From we Priestley i no moa gat
ol buk mo tim blong hem,00:10:15
00:10:16
hem i no moa naf blong finisim
translesen projek blong hem.00:10:19
00:10:19
Mo hem i no moa statem bakegen.00:10:22
00:10:23
?Be olsem wanem long Garnham00:10:25
00:10:25
mo wok blong hem?00:10:27
00:10:27
Ansa blong kwestin ya i stap long London. 00:10:31
00:10:32
Taem Garnham i stap givimaot
ol hanraet blong hem,00:10:35
00:10:35
hem i no stap putum nem blong hem.00:10:37
00:10:37
So afta we oli spolem haos blong Priestley00:10:40
00:10:40
mo translesen projek i stop,00:10:42
00:10:42
Garnham i no moa givimaot
translesen blong hem.00:10:45
00:10:45
Long ol yia afta,00:10:47
00:10:47
tingting blong Garnham
long saed blong Baebol i jenis00:10:50
00:10:50
mo hem i no moa gat strong bilif.00:10:53
00:10:53
Hem i ded long 1802,00:10:55
00:10:55
taem hem i gat 49 yia.00:10:57
00:10:58
?Be translesen blong hem i go wea?00:11:01
00:11:01
?Ol hanraet blong hem tu oli lus?00:11:04
00:11:05
Blong bitim 200 yia,00:11:07
00:11:07
yumi stap ting se ol wok blong hem oli lus.00:11:10
00:11:11
Be long stat blong yia 2017,00:11:13
00:11:13
ol man blong risej oli faenem wan samting 00:11:16
00:11:16
long Laebri blong Dr. William00:11:18
00:11:18
long Sentrol London.00:11:20
00:11:20
?Oli faenem wanem?00:11:22
00:11:27
Oli faenem tu haf blong ol hanraet00:11:30
00:11:30
we oli stap gud tugeta,00:11:32
00:11:32
mo i gat translesen
blong klosap fulwan Niu Testeman.00:11:35
00:11:36
Wan haf i ol raf raeting00:11:38
00:11:38
mo narafala haf i ol klin raeting.00:11:41
00:11:41
Mo wan long olgeta,00:11:42
00:11:42
i gat nem ya R.E.G.,00:11:46
00:11:46
Robert Edward Garnham. 00:11:48
00:11:50
Taem ol man blong risej00:11:51
00:11:51
oli stap gohed blong stadi long hanraet ya,00:11:54
00:11:54
oli sek se oli faenem wan samting
we i spesel tumas.00:11:57
00:11:58
Oli faenem hanraet blong projek00:12:00
00:12:00
we Priestley i stap wok long hem.00:12:02
00:12:04
Wan hanraet olsem i no isi blong faenem00:12:06
00:12:06
from plante long olgeta i lus blong longtaem finis.00:12:09
00:12:09
Hemia nao from wanem
hanraet ya i spesel tumas.00:12:12
00:12:13
Translesen blong Garnham i defren00:12:16
00:12:16
from hem i yusum ol tok we ol man oli save,00:12:19
00:12:19
long ol vas we plante man tu oli save.00:12:21
00:12:23
King James Version i talem se:00:12:25
00:12:25
“. . . fulwol i fulap long ol rabis fasin,”00:12:29
00:12:29
Garnham i transletem se:00:12:31
00:12:31
“ . . . fulwol i stap long
paoa blong man ya we i rabis.”00:12:35
00:12:38
King JamesVersion, i yusum tok ya “hel,”00:12:41
00:12:42
Garnham i transletem Grik tok ya “Hades”00:12:45
00:12:45
se “Beregraon.”00:12:46
00:12:48
Be samting we i moa spesel,00:12:51
00:12:51
hemia se hem i yusum gud nem blong Jehova.00:12:54
00:12:56
King James Version i talem se:00:12:58
00:12:59
“Yu mas lavem God wetem olgeta hat blong yu.”00:13:03
00:13:04
Garnham i transletem se:00:13:06
00:13:06
“Yu mas lavem Jehova
wetem olgeta hat blong yu.” 00:13:11
00:13:12
Sam narafala translesen00:13:14
00:13:14
oli yusum nem blong God long samples nomo.00:13:17
00:13:17
Be from we Garnham i folem rul
we translesen tim i putum,00:13:21
00:13:21
nem blong Jehova i kamaot samples 200 taem00:13:25
00:13:25
long fulwan Niu Testeman.00:13:27
00:13:28
Mifala i ting se translesen projek ya i lus00:13:31
00:13:31
long taem blong bigfala faet.00:13:33
00:13:33
!Taswe mifala i sapraes tumas00:13:35
00:13:35
mo mifala i glad taem mifala i faenem bakegen00:13:38
00:13:38
translesen blong Garnham00:13:39
00:13:39
blong Niufala Testeman!00:13:41
00:13:42
Mifala i glad blong faenem ol hanraet00:13:44
00:13:44
long Laebri blong Dr. William.00:13:45
00:13:46
Hemia i translesen blong ol man blong stadi00:13:48
00:13:48
we oli savegud lanwis Hibru mo Grik.00:13:51
00:13:52
I nambawan tumas,00:13:53
00:13:53
mo i gud we plante moa man
oli save long saed ya.00:13:56
00:13:57
Ol wok we Garnham i mekem i tijim yumi00:14:00
00:14:00
wan nambawan samting
long saed blong histri blong Baebol:00:14:03
00:14:03
Sipos oli bin givimaot translesen ya00:14:05
00:14:05
long ol yia 1700,00:14:07
00:14:07
bae ol man oli luk se00:14:08
00:14:08
i defren olgeta long ol narafala translesen.00:14:12
Oli Faenem Bakegen Wan Baebol Translesen We i Bin Lus
-
Oli Faenem Bakegen Wan Baebol Translesen We i Bin Lus
Joseph Priestley,
i wan man we plante man oli save hem.
Mo hem i laef long <i>Birmingham</i><i> </i>Inglan.
Long 1789, Priestley i joenem wan grup
blong sam man we oli gat save,
blong statem wan niufala
translesen blong Baebol i go long Inglis.
Blong 200 yia finis,
yumi stap ting se evri wok
blong translesen projek ya oli lus.
?Be translesen ya i defren olsem wanem?
?From wanem oli neva givimaot?
Hemia komen blong sam man blong stadi
we oli talem long saed blong Priestley
mo translesen wok blong hem.
Tede, plante man oli tingbaot hem
olsem wan saentis,
we i stadi long saed blong elektrik mo gas.
Mo tu long saed blong oksijen.
Yes, Joseph Priestley i wan man
we i gat plante save.
Nating se tede ol man
oli tingbaot hem olsem wan saentis,
be hem i no wantem
se yumi tingbaot hem olsem.
Hem i wantem se yumi tingbaot hem
olsem wan man blong relijen,
from hemia i wan samting
we hem i laekem tumas.
Hem i kwik blong lanem ol niufala lanwis.
Hem i gat wan gudfala memori.
Mo hem i wan man we i save wok had
long wok blong hem.
Hem i lanem lanwis Hibru
taem hem i gat samples 15 yia olsem.
Biaen hem i lanem lanwis blong Grik mo Latin.
Mo tu, hem i lanem sam moa narafala lanwis
bakegen long taem blong hem.
Hemia i givhan bigwan long hem
taem hem i stat blong lukluk bakegen
sam Baebol translesen.
Hem i naf blong komperem
<i>King James Version</i> Baebol
wetem ol original lanwis blong Baebol.
I gat plante olfala hanraet blong Baebol
long Hibru mo Grik lanwis.
Sam long ol tok we i stap long ol olfala hanraet,
oli no transletem fulwan
long <i>King James Version</i> Baebol,
mekem se ol man oli no save long saed ya.
I tru se <i>King James</i> Baebol i klia naf blong ridim,
be i gat sam ples we oli no transletem gud.
Mo oli ademap sam tok we i no stret,
so i gat sam mastik long
translesen blong <i>King James</i>.
Priestley i gat strong tingting
blong faenem trutok hem wan.
Wan trutok we hem i faenem se i impoten tumas,
hemia trutok ya we Baebol i se,
Jehova God mo Jisas oli no semfala man.
Long 1783,
hem i rilisim traket ya blong hem we i se:
“Ol vas blong Baebol
oli tijim se i gat wan God nomo,
we hem nomo i wokem mo rulum evri samting.
God ya nomo,
hem i God ya we yumi mas wosipim,
mo hem nao i sanem Jisas Kraes
i kam blong tijim ol man,
blong mekem ol merikel.
Hem nao i mekem Jisas i laef bakegen,
mo i givim olgeta paoa long hem,
yes paoa we Jisas i neva gat bifo.”
Priestly i harem se <i>King James Version</i> Baebol
i no tijim klia defrens bitwin God mo Kraes.
So long 1787,
hem i kontaktem wan gudfala fren blong hem
we nem blong hem,
Theophilus Lindsey.
Bifo Lindsey i wan lida blong Anglikan jej,
be sloslo hem i no moa glad
long tijing blong jej olsem Triniti.
Hem i stat blong kasem save moa long ol tijing
blong Baebol olsem Priestly.
Priestley i talem long Lindsey se:
“Mi glad se yu agri wetem tingting ya
blong gat wan niufala Baebol translesen.
Mi ting se bae yumi naf blong mekem
mo bae i no had tumas.
Bae yu transletem Niu Testeman,
mo mi, Olfala Testeman.
Mi ting se bae yumi save
finisim long tri yia nomo.”
Be, bambae i no isi blong
finisim projek ya long tri yia.
Translesen blong <i>King James Version</i> nomo
i tekem seven yia
mo 47 man blong finisim.
Ale, Priestley mo Lindsey
oli wok wetem tu narafala man bakegen
blong plan from projek ya.
Oli plan se long translesen blong olgeta,
oli mas transletem stret
ol vas we <i>King James Version</i><i></i>
i no bin transletem gud.
Taswe oli agri blong folem sam rul
long translesen wok blong olgeta.
Wan long ol rul we oli folem,
i mekem se translesen blong olgeta
i defren olgeta long ol narafala
translesen long Inglis,
o iven long ol narafala lanwis long taem ya.
Rul ya i simpol nomo,
hemia blong lego nem blong God i stap,
olsem long lanwis Hibru.
So long Olfala Testeman,
oli no putum “GOD”
be oli mas putum “Jehova”
mo long Niu Testeman,
oli mas putum nem blong Jehova long stret ples,
blong no miksim God mo Kraes.
Oli no faswan blong tingting olsem.
Hemia buk we Hopton Haynes i raetem,
samples 40 yia bifo long translesen
projek blong Priestley.
Mo hem i gat sem tingting.
Haynes i ting se tok ya “Jehova”
we i nem blong God,
i sud stap long <i>King James Version</i>
mo oli no sud karemaot.
Mo sipos tok ya “JEHOVA”
i stap long Niu Testeman
long ples we oli tanem i kam “Masta”,
maet hemia bambae i save givhan long ol man
blong oli luksave se GOD blong yumi,
i no sem mak long Masta Kraes.
Tim blong Priestly
i agri fulwan wetem tingting ya.
Oli luksave se oli nidim help
long translesen projek ya,
so oli stat blong askem
sam narafala man blong stadi blong givhan.
Be plante oli no wantem.
Mo yumi no sapraes se i olsem.
Wok blong translesen
long ol yia 1700 long Inglan,
i no jes wan wok we i had.
Be i wan wok we i denja tu.
Long taem ya, plante man
oli no laekem wok blong translesen.
Plante oli bin statem wok blong translesen finis,
be oli neva finisim wok blong olgeta,
from jej blong Inglan
i stap yusum finis <i>King</i> <i>James Version</i>.
Hem i wan translesen we jej ya i apruvum.
Mo plante long ol tijing blong hem
i stanap long <i>King James </i>Baebol.
So sipos yu talem se
translesen blong <i>King</i><i> </i><i>James</i><i> </i>i no stret,
hemia i olsem we yu talem se,
tijing blong jej i no stret.
Mo sipos yu mekem
wan niufala Baebol translesen,
hemia i olsem we yu stap traem
blong jenisim bilif blong man.
Long ol trifala manis
we oli stap plan from projek ya,
i gat sam narafala man blong stadi
we oli wantem givhan.
Wan long olgeta we i givhan bigwan,
hemia Robert Edward Garnham.
Naoia yumi stap long <i>Cambridge</i>,
blong askem Dr. Nicolas Bell
mo Dr. Chris Reid,
blong oli tokbaot moa long saed blong Garnham.
Robert Garnham i skul long <i>Trinity College</i>
taem i gat 16 yia long 1769.
Wan yia afta, hem i kasem wan skolasip
mo i kam wan tija blong skul ya.
Plante long ol wok blong translesen,
hem i mekem long ples ya,
<i>Wren</i> Laebri long <i>Trinity College</i>.
I luk olsem se laebri long taem ya i no fulwan yet,
be bighaf blong ol buk we oli stap finis,
hem i ol Baebol edisen
mo ol tingting we ol man oli raetem
long saed blong Baebol.
So Garnham i gat janis blong aksesem
ol buk ya we oli stap long wan bilding nomo,
nao hem i naf blong mekem
ol dip stadi blong Baebol.
Priestley mo Lindsey oli laekem,
oli tinghae long ol wok we hem i stap mekem
from we hem i wan man we i waes long tingting.
Be i no hemia nomo,
hem i wan man blong wok had tu.
Taem yumi lanem olsem wanem
wan kaen man olsem,
i tekem taem blong mekem risej
mo stadi dip long Baebol,
bambae yumi luk se i intresting tumas.
Garnham i lukaot gud taem hem i wok,
mo i wok kwik tu.
Afta we hem i finisim faswan wok blong hem
blong transletem ol leta blong Niu Testeman,
hem i gohed blong mekem moa wok.
Long 25 Novemba 1789,
Priestley i raetem wan leta long Lindsey
mo hem i se:
“Mr. Garnham i wan impoten
memba long tim blong yumi.”
Lindsey tu i talem long wan
nara memba blong tim se:
“I no gat wan we i wok strong
olsem Mr. Garnham.”
Klosap nao, Priestley mo tim blong hem
oli stap rere blong finisim
Baebol translesen we oli stap wok long hem.
be afta
wan bigfala faet i kamaot long <i>Birmingham</i>
long 1791.
Hem i wan long ol faet
we i bigwan moa long ol yia 1700.
Priestley wetem sam narafala
oli no agri long ol tingting blong politik.
Mo oli soemaot long ol man se
ol tijing blong jej oli no stret.
Taswe ol lida blong Anglikan jej
oli agensem olgeta.
Bigfala faet ya i gohed blong fo dei.
Sam man i ded,
mo oli distroem plante bilding
wetem haos blong Priestley.
Oli bonem haos blong hem we i stap long <i>Fairhill</i>.
Klosap hem i ded,
be hem i ronwe
mo ol pepa blong hem
ol man oli sakem i go aotsaed.
Evri wok blong hem blong translet
long ol hanraet mo ol buk,
i luk olsem se i lus evriwan.
Priestley i lego Inglan
mo i go long Yunaeted Stet long 1794.
Hem i stap longwe long hom mo kalja blong hem.
Yes, hem i bin fesem
wan situesen we i had tumas.
From we Priestley i no moa gat
ol buk mo tim blong hem,
hem i no moa naf blong finisim
translesen projek blong hem.
Mo hem i no moa statem bakegen.
?Be olsem wanem long Garnham
mo wok blong hem?
Ansa blong kwestin ya i stap long <i>London</i>.
Taem Garnham i stap givimaot
ol hanraet blong hem,
hem i no stap putum nem blong hem.
So afta we oli spolem haos blong Priestley
mo translesen projek i stop,
Garnham i no moa givimaot
translesen blong hem.
Long ol yia afta,
tingting blong Garnham
long saed blong Baebol i jenis
mo hem i no moa gat strong bilif.
Hem i ded long 1802,
taem hem i gat 49 yia.
?Be translesen blong hem i go wea?
?Ol hanraet blong hem tu oli lus?
Blong bitim 200 yia,
yumi stap ting se ol wok blong hem oli lus.
Be long stat blong yia 2017,
ol man blong risej oli faenem wan samting
long Laebri blong Dr. William
long Sentrol <i>London</i>.
?Oli faenem wanem?
Oli faenem tu haf blong ol hanraet
we oli stap gud tugeta,
mo i gat translesen
blong klosap fulwan Niu Testeman.
Wan haf i ol raf raeting
mo narafala haf i ol klin raeting.
Mo wan long olgeta,
i gat nem ya R.E.G.,
Robert Edward Garnham.
Taem ol man blong risej
oli stap gohed blong stadi long hanraet ya,
oli sek se oli faenem wan samting
we i spesel tumas.
Oli faenem hanraet blong projek
we Priestley i stap wok long hem.
Wan hanraet olsem i no isi blong faenem
from plante long olgeta i lus blong longtaem finis.
Hemia nao from wanem
hanraet ya i spesel tumas.
Translesen blong Garnham i defren
from hem i yusum ol tok we ol man oli save,
long ol vas we plante man tu oli save.
<i>King James Version</i> i talem se:
“. . . fulwol i fulap long ol rabis fasin,”
Garnham i transletem se:
“ . . . fulwol i stap long
paoa blong man ya we i rabis.”
<i>King James</i><i> </i><i>Version</i><i>,</i> i yusum tok ya “hel,”
Garnham i transletem Grik tok ya “Hades”
se “Beregraon.”
Be samting we i moa spesel,
hemia se hem i yusum gud nem blong Jehova.
<i>King James Version</i> i talem se:
“Yu mas lavem God wetem olgeta hat blong yu.”
Garnham i transletem se:
“Yu mas lavem Jehova
wetem olgeta hat blong yu.”
Sam narafala translesen
oli yusum nem blong God long samples nomo.
Be from we Garnham i folem rul
we translesen tim i putum,
nem blong Jehova i kamaot samples 200 taem
long fulwan Niu Testeman.
Mifala i ting se translesen projek ya i lus
long taem blong bigfala faet.
!Taswe mifala i sapraes tumas
mo mifala i glad taem mifala i faenem bakegen
translesen blong Garnham
blong Niufala Testeman!
Mifala i glad blong faenem ol hanraet
long Laebri blong Dr. William.
Hemia i translesen blong ol man blong stadi
we oli savegud lanwis Hibru mo Grik.
I nambawan tumas,
mo i gud we plante moa man
oli save long saed ya.
Ol wok we Garnham i mekem i tijim yumi
wan nambawan samting
long saed blong histri blong Baebol:
Sipos oli bin givimaot translesen ya
long ol yia 1700,
bae ol man oli luk se
i defren olgeta long ol narafala translesen.
-