JW subtitle extractor

Đây là Birmingham,
từng là nhà của một mục sư
cũng là nhà khoa học nổi tiếng
Joseph Priestley.
Năm 1789, ông Priestley
đã bắt tay với một nhóm người rất tài giỏi
để bắt đầu thực hiện
công việc dịch một bản dịch Kinh Thánh mới
sang tiếng Anh.
Trong 200 năm qua,
dự án này được xem là đã thất bại
và mọi công sức
đều trở thành công cốc.
Bản dịch này khác biệt như thế nào?
Và tại sao nó
không bao giờ được xuất bản?
Chúng tôi đã trò chuyện với vài học giả
để khám phá câu chuyện của ông Priestley
và dự án dịch thuật của ông.
Ngày nay, ông được biết đến
nhờ những thành quả về khoa học
trong lĩnh vực điện và khí,
đặc biệt là phát hiện về đặc tính của oxy.
Joseph Priestley là một người
rất đặc biệt.
Ngày nay, ông được nhớ đến
là một nhà khoa học
nhưng thật ra đó không phải là điều
ông muốn được nhớ đến.
Ông muốn được nhớ đến
là một mục sư tôn giáo,
là nhà thần học,
đó mới là niềm đam mê của ông.
Ông ấy là một người rất nhạy bén
và có khiếu với ngôn ngữ,
có một trí nhớ phi thường
và là một người rất cần cù,
siêng năng trong công việc.
Ông ấy học tiếng Hê-bơ-rơ khi rất trẻ,
có lẽ khoảng 15 tuổi.
Rồi sau đó ông bắt đầu học
tiếng Hy Lạp và La-tinh.
Ngoài ra, ông cũng học
những ngôn ngữ chính trong hệ Xê-mít
vẫn còn vào thời đó.
Việc học các ngôn ngữ ấy
đã giúp ích rất nhiều
khi ông nghiên cứu lại
các văn bản Kinh Thánh,
vì ông có thể so sánh
bản Kinh Thánh King James Version
với những văn bản gốc
trong tiếng nguyên thủy.
Có vài bản chép tay
của cả Kinh Thánh tiếng Hê-bơ-rơ
lẫn Kinh Thánh tiếng Hy Lạp
mà người ta có lúc bấy giờ.
Và điều đó cho thấy
văn bản mà bản Kinh Thánh
Authorized Version dựa trên
không phải là bản duy nhất.
Tôi nghĩ rõ ràng là dù ngôn ngữ
mà bản King James dùng rất hoa mỹ
nhưng có những chỗ dịch sai,
những chỗ được thêm vào.
Rõ ràng là có những lỗi dịch trong đó.
Ông Priestley là một người
có suy nghĩ độc lập,
ông tìm kiếm chân lý.
Có một sự thật
mà ông xem là quan trọng nhất
đó là Kinh Thánh miêu tả
Đức Chúa Trời Toàn Năng
là đấng khác biệt với Chúa Giê-su.
Năm 1783, ông xuất bản cuốn sách nhỏ này.
Ở đây viết:
“Kinh Thánh dạy chúng ta rằng
chỉ có một Đức Chúa Trời,
là đấng tạo ra và cai quản mọi vật,
là đấng duy nhất
mà chúng ta nên thờ phượng,
và là đấng đã phái Chúa Giê-su Ki-tô xuống thế
để chỉ dạy nhân loại,
ban sức để ngài làm phép lạ,
làm ngài sống lại,
và ban cho ngài mọi quyền hành
mà ngài từng có
và hiện đang có”.
Ông cảm thấy là bản Authorized Version
làm lu mờ sự khác biệt
giữa Đức Chúa Trời và Đấng Ki-tô.
Vì thế, năm 1787,
ông viết thư
cho người bạn thân nhất của mình,
là một mục sư,
tên là Theophilus Lindsey.
Ban đầu, ông Lindsey
là một mục sư Anh giáo,
nhưng dần dần ông bắt đầu
nêu nghi vấn về những giáo lý
như thuyết Chúa Ba Ngôi.
Về sau, ông bắt đầu hiểu
các giáo lý trong Kinh Thánh
theo cùng hướng với ông Priestley.
Ông Priestley viết cho ông Lindsey như sau:
“Tôi mừng vì anh có vẻ thích ý tưởng
có một bản dịch Kinh Thánh mới.
Đối với tôi, đây không phải là
một công việc quá khó.
Và nếu anh đồng ý dịch phần Tân ước
thì tôi sẽ làm phần Cựu ước.
Và chưa đầy ba năm,
chúng ta sẽ hoàn tất”.
Để hoàn tất dự án này trong vòng ba năm
là mục tiêu khó mà đạt được.
Cần đến 47 học giả để dịch
bản King James Version,
và họ mất đến bảy năm để hoàn tất.
Vậy ông Priestley và ông Lindsey
cùng với hai học giả khác
đã bắt đầu lên kế hoạch cho dự án này.
Kế hoạch của họ
là cải thiện bản dịch King James Version
bằng cách chỉ thay đổi những đoạn
cần được dịch chính xác hơn.
Họ thống nhất lập ra một danh sách
các nguyên tắc
để làm theo trong khi dịch.
Một trong những nguyên tắc đó
giúp cho bản dịch này
khác biệt với bất cứ
bản dịch Kinh Thánh nào vào lúc đó
được xuất bản trong tiếng Anh
và có lẽ là cả những ngôn ngữ khác.
Nguyên tắc đó rất đơn giản.
Đó là mỗi khi
danh của Đức Chúa Trời
xuất hiện trong tiếng Hê-bơ-rơ
thì sẽ dịch là Giê-hô-va,
thay vì từ Chúa, trong phần Cựu ước.
Và dùng danh Giê-hô-va trong phần Tân ước
tại những chỗ thích hợp
để phân biệt Đức Chúa Trời và Đấng Ki-tô.
Đây không phải là ý tưởng mới.
Ở đây, chúng ta có một cuốn sách
của ông Hopton Haynes.
Khoảng 40 năm trước khi dự án dịch thuật
của ông Priestley bắt đầu,
ông Haynes đã có cùng ý tưởng đó.
Ông Haynes cho rằng
trong bản dịch King James Version
từ nguyên thủy “Giê-hô-va”
đáng lẽ phải được giữ nguyên
và nếu dùng danh “Giê-hô-va”
trong phần Tân ước
tại những chỗ mà từ “Chúa” thường được dùng
thì hẳn sẽ giúp làm rõ sự khác biệt
giữa Chúa, tức Đức Chúa Trời,
và Chúa, hoặc Chủ, là Đấng Ki-tô.
Nhóm của ông Priestley đồng ý với ý tưởng đó.
Họ nhận ra là cần thêm sự trợ giúp,
vì thế họ đã nhờ sự giúp đỡ
từ những học giả khác.
Chẳng mấy ai đồng ý.
Không lạ gì khi những học giả đó ngần ngại.
Việc bắt tay vào dịch
một bản dịch Kinh Thánh mới
vào thế kỷ 18 ở Anh
không chỉ là một thách đố
mà còn có những nguy hiểm tiềm tàng.
Việc sản xuất bất cứ bản dịch nào
vào thời điểm này
là một vấn đề vô cùng nhạy cảm.
Một số người đã bắt đầu công việc dịch thuật,
nhưng thường không bao giờ hoàn tất.
Giáo hội Anh giáo
dựa vào bản dịch King James Version.
Đây là bản dịch được nhà thờ chấp thuận,
đồng thời các giáo lý nhà thờ
dựa trên bản dịch này.
Vậy nếu nói là bản dịch này
chưa đủ chính xác
thì có nghĩa
mình đang chống lại
các giáo lý của nhà thờ.
Nếu mang đến một bản dịch mới
thì có nghĩa là mình cho rằng
có những giáo lý mới,
tức là mình đang đối đầu với Giáo hội.
Trong vòng ba tháng
kể từ khi lên kế hoạch,
những học giả khác có cùng tư tưởng
đã đề nghị giúp đỡ,
trong đó có một người tài giỏi,
có những đóng góp vô giá,
là ông Robert Edward Garnham.
Chúng ta đang ở Cambridge
để trò chuyện với hai tiến sĩ
Nicolas Bell và Chris Reid
để biết thêm về ông Garnham.
Vào năm 1769, lúc 16 tuổi,
ông Robert Garnham đã theo
học tại trường Cao đẳng Trinity.
Một năm sau, ông nhận được học bổng
rồi sau đó ông trở thành trợ giảng
tại ngôi trường này.
Có lẽ phần lớn công việc của ông
được thực hiện ngay tại đây,
thư viện Wren.
Vào thời ông Garnham,
thư viện này có lẽ chưa chứa đầy sách
nhưng hơn phân nửa sách
hẳn là những bản dịch Kinh Thánh
và những lời chú giải Kinh Thánh,
tức là các văn bản giáo lý khác.
Vì thế, việc có tất cả các công cụ cần thiết
ngay trong một tòa nhà
để có thể đào sâu Kinh Thánh
hẳn là một lợi thế rất lớn cho ông.
Ông Priestley và ông Lindsey
đánh giá rất cao
về đóng góp của ông Garnham.
Bởi vì ông ấy
là một người cực kỳ thông minh.
Không chỉ vậy, ông còn là một người
làm việc rất siêng năng.
Theo tôi thì việc biết người đàn ông trí thức này
đã siêng năng nghiên cứu về Kinh Thánh
một cách vô cùng sâu sắc
là điều thật sự đáng chú ý.
Ông Garnham làm việc thầm lặng
nhưng cũng rất nhanh chóng.
Ông đã hoàn tất nhiệm vụ ban đầu
là dịch các lá thư trong phần Tân ước,
rồi sau đó, ông còn đảm trách thêm
những phần khác.
Trong lá thư gửi đến ông Lindsey
ngày 25 tháng 11 năm 1789,
ông Priestley viết như sau:
“Ông Garnham là một thành viên quý giá
trong nhóm chúng ta”.
Về sau, ông Lindsey viết cho
một thành viên khác trong nhóm
là: “Không ai làm việc siêng năng
hơn ông Garnham”.
Bản Kinh Thánh cải tiến
mà ông Priestley và nhóm của ông
đã ấp ủ bấy lâu
cuối cùng cũng sắp được hoàn tất.
Nhưng rồi vụ náo loạn tại Birmingham
vào năm 1791
là một trong những vụ bạo lực nhất
xảy ra vào thế kỷ 18 ở Anh.
Bên cạnh việc có quan điểm chính trị
gây tranh cãi,
ông Priestley và những người khác
không theo quốc giáo
đã công khai chống lại giáo lý của nhà thờ.
Vì thế, các mục sư Anh giáo
xem họ là mối đe dọa
và cố ngăn chặn họ.
Bốn ngày náo loạn đã dẫn đến
cái chết của một số người
và phá hủy nhiều tòa nhà,
trong đó có nhà của ông Priestley.
Căn nhà của ông tại Fairhill
bị thiêu rụi hoàn toàn.
Ông may mắn được sống sót.
Họ ném các tài liệu của ông qua cửa sổ.
Đó là tất cả các bản chép tay
và sách của ông.
Dường như các bản dịch của ông
nằm trong số đó.
Năm 1794, ông Priestley rời Anh
để đến Hoa Kỳ.
Ông bị cô lập về mặt địa lý,
xã hội và văn hóa.
Lúc đó, ông ở trong hoàn cảnh
vô cùng khó khăn.
Việc mất cả thư viện
và không có một nhóm để hỗ trợ mình,
ông Priestley đã không thể tiếp tục
dự án dịch thuật của mình.
Công việc của ông đã dừng lại ở đó.
Nhưng còn ông Garnham
và bản dịch của ông thì sao?
Câu trả lời cho câu hỏi đó
được tìm thấy ở Luân Đôn.
Ông Garnham đã rất cẩn thận
và chỉ xuất bản các tài liệu của mình
một cách ẩn danh.
Sau khi nhà của ông Priestley bị phá hủy
và dự án bị hủy bỏ,
ông Garnham đã không xuất bản
phần dịch của mình.
Trong những năm sau đó,
thái độ của ông Garnham về Kinh Thánh
đã thay đổi,
và ông đã đánh mất đức tin của mình.
Vào năm 1802, ông qua đời ở tuổi 49.
Vậy, còn về bản dịch của ông thì sao?
Có bản nào còn sót lại không?
Trong hơn 200 năm qua,
câu trả lời dường như là không.
Nhưng vào đầu năm 2017,
các nhà nghiên cứu
đã có được một khám phá bất ngờ
tại thư viện của tiến sĩ Williams
ở trung tâm Luân Đôn.
Cụ thể là họ đã tìm thấy gì?
Có hai bộ chép tay được bảo tồn tốt,
và khi ghép lại
thì đó gần như là toàn bộ phần Tân ước.
Một bộ là bản nháp,
và bộ còn lại thì hoàn chỉnh hơn.
Và một trong số đó có chữ ký
bằng chữ cái đầu trong tên ông,
REG, Robert Edward Garnham.
Khi xem xét các bản chép tay
mới được tìm thấy này,
các nhà nghiên cứu nhận ra
họ đã có trong tay một khám phá
đáng ngạc nhiên.
Đó là bản chép tay duy nhất còn sót lại
trong dự án dịch Kinh Thánh
của ông Priestley.
Tôi nghĩ không dễ để tìm thấy
một bản chép tay giống như vậy
vì không có nhiều bản như thế
còn tồn tại.
Thế nên khám phá này rất đáng chú ý.
Bản dịch của ông Garnham đặc biệt
theo nhiều cách,
với các câu Kinh Thánh quen thuộc
được diễn đạt một cách mới mẻ
và hiện đại.
Trong khi bản King James Version dịch rằng:
“Cả thế gian phục dưới ách của sự gian ác”,
bản dịch của ông Garnham nói:
“Cả thế gian nằm dưới quyền của Kẻ Đối Địch”.
Thay vì dùng từ “hỏa ngục”,
ông Garnham dịch từ Hy Lạp “Ha-đe”
là “mồ mả”.
Nhưng có lẽ điều đáng chú ý nhất
là ông Garnham
dùng danh Giê-hô-va.
Trong khi bản King James Version nói:
“Ngươi phải hết lòng kính mến Chúa
là Đức Chúa Trời ngươi”,
ông Garnham ông viết:
“Ngươi phải hết lòng
kính mến Đức Giê-hô-va là Đức Chúa Trời ngươi”.
Trong khi các bản dịch khác
chỉ dùng danh Đức Chúa Trời vài lần,
ông Garnham làm theo
các nguyên tắc dịch của nhóm
và dùng danh Giê-hô-va
khoảng 200 lần trong suốt phần Tân ước.
Chúng ta đã luôn cho rằng
bản dịch này đã bị mất
vào thời điểm đó.
Thế nên, việc tìm thấy bản dịch
phần Tân ước của ông Garnham
trong số các tài liệu của ông
là một điều đáng kinh ngạc,
là một bất ngờ lớn với chúng tôi!
Các bản chép tay
trong thư viện của tiến sĩ Williams
là một phát hiện vô cùng hào hứng.
Bản dịch này do các học giả chân chính
biết cả tiếng Hê-bơ-rơ lẫn tiếng Hy Lạp dịch.
Điều này vô cùng đặc biệt,
và nhiều người cần được biết đến
phát hiện này.
Qua công việc mà ông Garnham để lại,
chúng ta học được một phần hào hứng
trong lịch sử của Kinh Thánh:
Một bản dịch tiếng Anh
của phần Tân ước vào thế kỷ 18
nếu được xuất bản vào lúc đó
thì sẽ là một bản dịch mang tính đột phá.

Một bản dịch Kinh Thánh tưởng mất nay tìm được